Prof. dr hab. n. med. Lubomir Bodnar, ordynator Oddziału Onkologii Klinicznej i Radioterapii Siedleckiego Centrum Onkologii w Mazowieckim Szpitalu Wojewódzkim w Siedlcach, wykładowca Instytut Nauk Medycznych i Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu w Siedlcach przedstawia aktualny status terapii immunologicznych w leczeniu nowotworów ginekologicznych w Polsce (stan na 2025 rok).
Immunoterapia w onkologii ginekologicznej – między nadzieją a rzeczywistością – materiał pochodzi z czasopisma Oli-onko. Onkologia i Hematologia dla Pacjenta, nr 2 (2025).
Immunoterapia w nowotworach ginekologicznych
Nowotwory narządów płciowych kobiecych, w tym szczególnie rak jajnika, rak trzonu macicy (endometrium) oraz rak szyjki macicy, stanowią istotny problem zdrowotny i społeczny zarówno w Polsce, jak i na świecie. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów choroby te dotykają łącznie około 12 tysięcy pacjentek rocznie w naszym kraju.
Dynamiczny rozwój terapii celowanych oraz wprowadzenie immunoterapii znacząco wpłynęły na poprawę wyników leczenia niektórych nowotworów ginekologicznych oraz aktualizację wytycznych opracowanych przez Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej (PTGO). Kluczową rolę w doborze nowoczesnych metod terapii odgrywają badania molekularne oraz ocena nowoczesnych biomarkerów.
Rak endometrium – immunoterapia
Wytyczne PTGO 2025 dla raka endometrium odzwierciedlają wyniki kluczowych badań klinicznych ostatnich lat, takich jak RUBY, DUO-E oraz NRG-GY018.
Istotnym elementem nowej strategii terapeutycznej w leczeniu raka endometrium jest zastosowanie immunoterapii już w pierwszej linii leczenia zaawansowanych lub nawrotowych postaci raka trzonu macicy.
Szczególne znaczenie mają inhibitory punktów kontrolnych odpowiedzi immunologicznej, takie jak dostarlimab, durwalumab oraz pembrolizumab, stosowane w połączeniu z chemioterapią opartą na karboplatynie i paklitakselu, a także z inną grupą leków celowanych – inhibitorami PARP (np. olaparyb, niraparib).
Wyniki badań wykazały istotną poprawę przeżycia wolnego od progresji (PFS) oraz ogólnego przeżycia (OS) u pacjentek leczonych immunoterapią w porównaniu z samą chemioterapią.
Wyniki badania RUBY, wykazały redukcję ryzyka progresji choroby aż o 72% w podgrupie pacjentek z deficytem mechanizmów naprawy DNA (dMMR/MSI-H).
Ten sposób leczenia jest już w Polsce refundowany w ramach programu lekowego nr B.148. W nowych zaleceniach PTGO rekomenduje się również stosowanie skojarzenia pembrolizumabu lub durwalumabu i olaparybu z chemioterapią u pacjentek z zachowanymi mechanizmami naprawy DNA (pMMR/MSI-Low). Terapia podtrzymująca dostarlimabem lub pembrolizumabem trwa odpowiednio przez okres ok. 3 lub 2 lat po zakończeniu chemioterapii.
Dla pacjentek, które nie otrzymały immunoterapii w pierwszej linii leczenia, zaleca się w kolejnych liniach monoterapię lekami immunologicznymi (np. pembrolizumab lub dostarlimab) w grupie dMMR. U chorych ze statusem pMMR rekomenduje się skojarzenie pembrolizumabu z lenwatynibem – inhibitorem angiogenezy. Niestety, w Polsce nie wszystkie formy leczenia są jeszcze refundowane dla każdego podtypu molekularne go raka endometrium.
Rekomendacje PTGO podkreślają konieczność rutynowego oznaczania statusu molekularnego, co pozwala na bardziej precyzyjne i spersonalizowane podejście terapeutyczne.
Rak szyjki macicy – immunoterapia
Zalecenia PTGO z 2024 roku wskazują na immunoterapię jako integralny element leczenia systemowego w raku szyjki macicy, szczególnie w stadiach miejscowo zaawansowanych (FIGO
III–IVA), w przypadkach nawrotu oraz choroby przerzutowej.
W wybranych populacjach standardem staje się stosowanie pembrolizumabu w skojarzeniu z chemioradioterapią (CCRT), a następnie w terapii podtrzymującej trwającej do 2 lat. Niestety, ten schemat leczenia nie jest obecnie refundowany w Polsce.
W przypadkach nawrotu lub rozsiewu choroby, zastosowanie pembrolizumabu w połączeniu z pochodnymi platyny, paklitakselem oraz opcjonalnie bewacyzumabem (badanie KEYNOTE-826) prowadziło do znaczącej poprawy mediany przeżycia całkowitego i PFS.
Alternatywnie, rekomendowana jest terapia skojarzona z atezolizumabem, bewacyzumabem i chemioterapią – niezależnie od statusu PD-L1 – jednak ten schemat znajduje się jeszcze w procesie rejestracji. Kluczowym elementem kwalifikacji do terapii pozostaje dzisiaj ocena ekspresji PD-L1 na komórkach nowotworowych.
Dla pacjentek, które nie otrzymały wcześniej immunoterapii w pierwszej linii, zalecane jest zastosowanie cemiplimabu w monoterapii w kolejnych liniach leczenia. W tym przypadku oznaczanie PD-L1 nie jest wymagane, ponieważ lek wykazuje aktywność zarówno w populacjach PD-L1 dodatnich, jak i ujemnych.
SPRAWDŹ: REFUNDOWANA IMMUNOTERAPIA W POLSCE
Rak jajnika – immunoterapia
Pomimo dużych nadziei, randomizowane badania III fazy dotyczące immunoterapii w raku jajnika, takie jak FIRST, KEYLINK-001 czy DUO-O, nie potwierdziły istotnej skuteczności tej formy leczenia w ogólnej populacji pacjentek z zaawansowaną chorobą.
Wyniki tych badań są oceniane jako negatywne, mimo że wskazują na potencjalną skuteczność w określonych podgrupach chorych, których jednak obecnie nie potrafimy jednoznacznie zidentyfikować. Podobne obserwacje pochodzą z badań dotyczących leczenia nawrotowego raka jajnika, co podkreśla potrzebę dalszych badań nad biomarkerami predykcyjnymi.
Leczenie immunoterapią nowotworów ginekologicznych 2025 – podsumowanie
Immunoterapia jest generalnie dobrze tolerowana, jednak może prowadzić do działań niepożądanych związanych z układem immunologicznym w tym ciężkich (u ok. 5-10% pacjentów). Najczęściej występują: wysypki skórne, zaburzenia endokrynologiczne (np. niedoczynność tarczycy), zapalenia jelit oraz – rzadziej – zapalenia płuc, mięśnia sercowego czy wątroby.
Kluczowe znaczenie ma regularne monitorowanie i szybka interwencja w przypadku wystąpienia niepokojących objawów. PTGO podkreśla również znaczenie edukacji pacjentek w zakresie rozpoznawania wczesnych objawów działań niepożądanych immunoterapii.
Najnowsze rekomendacje PTGO z lat 2024 i 2025 wprowadzają immunoterapię jako istotny element leczenia zaawansowanych postaci raka endometrium i szyjki macicy. Kluczowe znaczenie w doborze terapii ma ocena molekularna nowotworu – w tym status MMR/MSI oraz ekspresja PD-L1.
Dalsze badania kliniczne umożliwią udoskonalenie strategii terapeutycznych i lepsze dostosowanie leczenia do biologii nowotworu, zwiększając szansę pacjentek na skuteczne, bezpieczne i spersonalizowane leczenie onkologiczne.
PRZEJDŹ DO: STRONA GŁÓWNA
ZOBACZ: IMMUNOTERAPIA W RAKU PŁUCA 2025
