Dr n. med. Bartosz Spławski, starszy asystent w Klinice Nowotworów Głowy i Szyi w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie przedstawia dotychczasowe sukcesy i nowe nadzieje na zastosowaniu immunoterapii w leczeniu pacjentów z nowotworami głowy i szyi, ale także koncepcje terapeutyczne, które nie zakończyły się powodzeniem.
Immunoterapia w terapii nowotworów głowy i szyi – materiał pochodzi z czasopisma Oli-onko. Onkologia i Hematologia dla Pacjenta, nr 2 (2025).
Immunoterapia nowotworów regionu głowy i szyi
W ostatnich latach immunoterapia zyskała istotne znaczenie w leczeniu nowotworów głowy i szyi szczególnie w chorobie nawrotowej i/lub przerzutowej. Inhibitory punktów kontrolnych, takie jak niwolumab i pembrolizumab, wykazały korzyści kliniczne w wybranych populacjach pacjentów, jednak nie wszystkie strategie terapeutyczne odniosły sukces.
Pembrolizumab preferowana terapia w nawrotowej i/lub przerzutowej chorobie
W kontekście leczenia choroby nawrotowej i/lub przerzutowej największe znaczenie praktyczne miało badanie Keynote-048, które porównało pembrolizumab (samodzielnie lub w skojarzeniu z chemioterapią) do schematu EXTREME (cetuksymab w skojarzeniu z chemioterapią). W populacjach z dodatnią ekspresją PD-L1 (CPS ≥1 oraz CPS ≥20) immunoterapia istotnie wydłużyła przeżycie całkowite. Pembrolizumab w monoterapii jest obecnie preferowaną opcją u pacjentów z wysokim łącznym wynikiem dodatnim białka PD-L1 (CPS), natomiast kombinacja pembrolizumabu z chemioterapią znajduje zastosowanie u pacjentów z niższym łącznym wynikiem dodatnim oraz chorobą objawową.
Niwolumab standard 2. linii leczenia nawrotowego lub przerzutowego HNSCC
Badanie CheckMate 141 wykazało, że niwolumab znacząco wydłuża całkowity czas przeżycia (OS) w porównaniu ze standardową chemioterapią (7,5 vs 5,1 miesiąca) u pacjentów z nawrotowym lub przerzutowym rakiem płaskonabłonkowym głowy i szyi (HNSCC), u których doszło do progresji po leczeniu opartym na pochodnych platyny. Terapia była dobrze tolerowana, co doprowadziło do włączenia niwolumabu do standardu opieki jako leczenia 2. linii.
Pembrolizumab znacząca korzyść kliniczna u pacjentów z wysoką ekspresją PD-L1
W badaniu Keynote-040, pembrolizumab nie osiągnął pierwotnego punktu końcowego (przeżycie całkowite w populacji z intencją leczenia), jednak wykazał znaczącą korzyść kliniczną u pacjentów z wysoką ekspresją, u których marker pokazujący dynamikę wzrostu komórek nowotworowych TPS wynosił powyżej 50%. Również w grupie z TPS ≥ 1% odnotowano poprawę OS, choć różnica była mniej wyraźna niż w podgrupie z TPS ≥ 50%.
WARTO WIDZIEĆ: IMMUNOTERAPIA NOWOTWORÓW W POLSCE
Nieudane koncepcje terapeutyczne zastosowania immunoterapii w nowotworach głowy i szyi
Niestety nie wszystkie koncepcje terapeutyczne z zastosowaniem immunoterapii wypadły pozytywnie. Badanie KESTREL, oceniające durwalumab ± tremelimumab w porównaniu do schematu EXTREME, nie wykazało poprawy OS. Podobnie, w badaniu CheckMate 651, niwolumab z ipilimumabem nie przyniósł istotnej poprawy OS w porównaniu z EXTREME, nawet w podgrupach z wysoką ekspresją PD-L1 (widoczna tu była korzystna tendencja z zastosowania podwójnej blokady układu immunologicznego, jednak nie osiągnięto istotności statystycznej). Również badanie CheckMate 714, analizujące niwolumab w monoterapii i w połączeniu z ipilimumabem u pacjentów bez wcześniejszej immunoterapii, nie wykazało przewagi podwójnej immunoterapii nad monoterapią niwolumabem. Wyniki te sugerują ograniczoną wartość dodania inhibitora CTLA-4 do terapii anty-PD-1 w tej populacji.
Niepowodzenia leczenia skojarzonego immunoterapii z radyklana radiochemioterapią
Duże nadzieje wiązano z dodania immunoterapii do leczenia radyklanego radiochemioterapią (cCRT). Pomimo to wyniki trzech dużych badań okazały się rozczarowujące. W badaniu Keynote-412, pembrolizumab dodany do cCRT nie poprawił istotnie przeżycia wolnego od zdarzeń (EFS) w porównaniu do placebo. Widoczna była nieznaczna korzyść z dodania pembrolizumabu w populacji z wysoką ekspresją PD-L1, jednak nie przełożyło się to na wyniki całkowite.
Badanie IMVOKE-010, oceniające atezolizumab jako leczenie adjuwantowe po zakończonej radykalnej terapii, również nie wykazało poprawy czasu wolnego od choroby (DFS). Podobne rozczarowanie przyniosło badanie JAVELIN Head and Neck 100, które zostało przerwane przedwcześnie z powodu braku skuteczności awelumabu dodanego do radiochemioterapii.
Nadzieje związane z zastosowanie immunoterapii w leczeniu okołooperacyjnym nowotworów głowy i szyi
W przeciwieństwie do niepowodzeń badań kojarzących immunoterapię z radiochemioterapią, dane z badań okołooperacyjnych napawają optymizmem. Badanie NIVOPOSTOP (GORTEC 2018-01) to randomizowane badanie III fazy, w którym oceniano dodanie niwolumabu do standardowego leczenia uzupełniającego u pacjentów z resekowanym rakiem płaskonabłonkowym głowy i szyi o wysokim ryzyku nawrotu. Wykazano poprawę przeżycia wolnego od zdarzeń (EFS) oraz korzystny profil bezpieczeństwa, co czyni tę strategię potencjalnie przełomową dla tej grupy chorych.
Z kolei Keynote-689 oceniało strategię okołooperacyjną z pembrolizumabem podawanym przed i po operacji. Wyniki (zaprezentowane na AACR 2025) sugerują poprawę wskaźników patologicznej odpowiedzi i DFS, co może wskazywać na nową skuteczną ścieżkę leczenia u pacjentów z resekcyjnym HNSCC.
Podsumowanie
Immunoterapia zrewolucjonizowała leczenie nawrotowych i przerzutowych nowotworów głowy i szyi szczególnie u pacjentów z wysoką ekspresją PD-L1. Obecnie największe nadzieje wiązane są z terapiami okołooperacyjnymi, w których immunoterapia stosowana jest w połączeniu
z leczeniem chirurgicznym i radiochemioterapią/radioterapią uzupełniającą.
Przyszłość immunoterapii w tej grupie nowotworów zależy od dalszego doskonalenia kwalifikacji pacjentów oraz integracji nowych biomarkerów predykcyjnych.
