Home > Baza wiedzy > Immunoterapia w nowotworach głowy i szyi

Immunoterapia w nowotworach głowy i szyi

immunoterapia raka głowy i szyi

1 września 2019 roku na listę leków refundowanych dostępnych w ramach programu lekowego trafił nowolumab. Oznacza to, że immunoterapia nowotworów głowy i szyi będzie dostępna dla polskich chorych spełniających wymagania opisane w programie lekowym dotyczącym niwolumabu w leczeniu płaskonabłonkowego raka jamy ustnej, gardła lub krtani postępującego podczas lub po zakończeniu terapii opartej na pochodnych platyny (ICD-10 C01, C02, C03, C04, C05, C06, C09, C10, C12, C13, C14, C32).

Nowotwory regionu głowy i szyi

Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów – nowotwory regionu głowy i szyi stanowią w Polsce 9% wszystkich nowotworów rozpoznanych u mężczyzn i 5% u kobiet. Raki narządów głowy i szyi są częstsze u osób po 45 roku życia, natomiast nowotwory rozwijające się jako efekt infekcji wirusem brodawczaka ludzkiego HPV występują u młodszych osób.

Zdecydowaną większość nowotworów tej lokalizacji rozpoznaje się w zaawansowanym stadium klinicznym. U połowy pacjentów po leczeniu radykalnym dochodzi do wznowy procesu nowotworowego lub wystąpienia przerzutów odległych. Nadzieję na poprawę wyników leczenia nowotworów regionu głowy i szyi dają doniesienia z badań klinicznych potwierdzające skuteczność immunoterapii w tym wskazaniu.

Immunoterapia nowotworów głowy i szyi w postaci cząsteczek niwolumab i pembrolizumab została zarejestrowana przez Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA) oraz Komisję Europejską.

Cząsteczka immunokompetentna niwolumab (refundowana w Polsce w leczeniu czerniaka, raka płuca, nerki i chłoniaka Hodgkina) otrzymała również pozytywną rekomendację Prezesa Agencji Ochrony Technologii Medycznych i Taryfikacji we wskazaniu leczenie dorosłych pacjentów z nawrotowym lub przerzutowym płaskonabłankowym rakiem jamy ustnej, gardła lub krtani.

Immunoterapia niwolumabem – decyzją Ministerstwa Zdrowia – trafiła do refundacji (w ramach programu lekowego) i jest dostępna w Polsce od 1 września 2019 roku.

 
– Cząsteczka, która uzyskała pozytywną opinię AOTM – niwolumab, jest zarejestrowana w terapii płaskonabłonkowych nowotworów głowy i szyi w przypadku choroby nawrotowej lub przerzutowej po progresji podczas lub po zakończeni terapii cisplatyną. Badanie na podstawie którego zarejestrowano niwolumab wykazało korzyść w zakresie mediany przeżycia  całkowitego (OS – overall survival). Mediana OS w grupie pacjentów otrzymujących niwolumab wynosiła 7,5 miesiąca, natomiast osoby otrzymujące chemioterapię miały raportowaną medianę OS 5,1 miesiąca – wyjaśnia lek. Izabela Łasińska.
 

Leczenie nowotworów regionu głowy i szyi

Nowotwory okolicy głowy i szyi stanowią istotny problem medyczny, ponieważ dotyczą ważnej okolicy ludzkiego ciała. Rozwój nowotworów narządu głowy i szyi może utrudniać choremu oddychanie, odżywianie, prowadzić do zaburzenie mowy, upośledzenia wzroku, słuchu, węchu , smaku czy mimiki twarzy. Pod pojęciem nowotwory okolicy głowy i szyi rozumie się najczęściej nowotwory złośliwe jamy ustnej, gardła, krtani, jamy nosowej, gruczołów ślinowych i zatok obocznych nosa.

U pacjentów z nowotworami okolicy głowy i szyi postępowanie lecznicze zależy od umiejscowienia nowotworu, stadium zaawansowania klinicznego choroby, rozpoznania histopatologicznego oraz wieku, stanu sprawności i stanu odżywienia chorego.

Głównymi metodami leczenia radykalnego są chirurgia onkologiczna i/lub radioterapia. Często stosuje się kojarzenie tych metod. W bardziej zaawansowanych przypadkach napromienianie kojarzone jest także z jednoczesną chemioterapią.

W przypadku choroby ogólnoustrojowej rzadko występują sytuacje, w których możliwe jest zastosowanie leczenia chirurgicznego lub radioterapii. U większości chorych jedyną metodę leczenia stanowi chemioterapia stosowana przede wszystkim w celu uzyskania lepszej jakości życia. Wśród cytostatyków wykorzystywanych w leczeniu zaawansowanych nowotworów regionu głowy i szyi znajdują się cisplatyna, taksoidy, metotreksat, ifosfamid, bleomycyna i fluorouracyl.

Nową jakoś w onkologii stanowi immunoterapia, która znalazła zastosowanie również w leczeniu chorych na raka narządu głowy i szyi. Dane z przeprowadzonych badań klinicznych potwierdziły, że immunoterapia w tym wskazaniu jest najbardziej skuteczna w przypadku nawrotów lub przerzutów odległych, które są oporne na standardową chemioterapię. Dwa leki (niwolumab i pembrolizumab) posiadają już rejestrację FDA i EMA. Jeden z nich – niwolumab – trafił na listę refundacyjną i jest dostępny dla pacjentów w Polsce od 1 września 2019 roku.

Immunoterapia nowotworów głowy i szyi

Immunoterapia nowotworów polega na uzyskaniu odpowiedzi układu odpornościowego organizmu po zastosowaniu np. przeciwciał i rozpoznawaniu komórek nowotworowych jako „obce” oraz niszczeniu ich przez układ immunologiczny. Niwolumab to przeciwciało monoklonalne łączące się z receptorem programowanej śmierci (PD-1) i blokujące jego oddziaływanie z ligandem PDL-1. Receptor PD-1 to negatywny regulator limfocytów T, hamujący ich działanie. Połączenie PD-1 z PDL-1 – obecnymi na komórkach nowotworowych lub komórkach występujących w mikrośrodowisku guza – skutkuje zahamowaniem namnażania limfocytów T oraz zmniejszeniem produkcji cytokin. Dzięki zastosowaniu niwolumabu dochodzi do zablokowania połączenia receptora z ligandem, co w konsekwencji nasila odpowiedź immunologiczną i prowadzi do niszczenia komórek nowotworowych przez organizm pacjenta – tłumaczy lek. Izabela Łasińska.

W kwietniu 2017 roku Komisja Europejska zarejestrował cząsteczkę immunokompetentną niwolumab w monoterapii płaskonabłonkowego raka głowy i szyi (SCCHN) u dorosłych pacjentów, u których nastąpiła progresja choroby w trakcie lub po leczeniu preparatami na bazie platyny. Rejestracji dokonano na podstawie wyników badania CheckMate-141, globalnego, otwartego badania klinicznego fazy 3 z randomizacją, opublikowanego w The New England Journal of Medicine w październiku 2017 roku. Była to pierwsza w Europie rejestracja leku w leczeniu płaskonabłonkowego raka głowy i szyi od ponad dekady.

Jak informuje New England Journal of Medicine – działająca na układ odpornościowy cząsteczka immunokompetentna niwolumab ponad dwukrotnie wydłuża okres przeżycia pacjentów z zaawansowanymi nowotworami głowy i szyi.

Podczas badań klinicznych z udziałem ponad 350 pacjentów leczonych niwolumabem chorzy z nowotworami głowy i szyi mieli większe szanse na dłuższe przeżycie w porównaniu z grupą kontrolną, leczoną standardową chemioterapią. Po roku pozostało przy życiu 36 proc. leczonych lekiem immunoterapeutycznym – wobec 17 proc. leczonych chemioterapią. Immunoterapia powodowała także mniej skutków ubocznych niż chemioterapia. Korzyści z leczenia immunologicznego były szczególnie widoczne u pacjentów z dodatnim wynikiem testów na obecność wirusa HPV.

Niwolumab w leczeniu raka narządu głowy i szyi – program lekowy

Niwolumab w leczeniu płaskonabłonkowego raka jamy ustnej, gardła lub krtani postępującego podczas lub po zakończeniu terapii opartej na pochodnych platyny (ICD-10 C01, C02, C03, C04, C05, C06, C09, C10, C12, C13, C14, C32) jest refundowany od 1 września 2019 roku.

Kryteria kwalifikacji do leczenia (powinny zostać spełnione łącznie):

  • Histologicznie potwierdzony płaskonabłonkowy nowotwór jamy ustnej, gardła lub krtani;
  • Udokumentowane wcześniejsze leczenie oparte na pochodnych platyny;
  • Stwierdzony nawrót (miejscowy lub węzłowy) lub uogólnienie (przerzuty) stwierdzone w trakcie lub w ciągu 6 miesięcy po zakończeniu wcześniejszej chemioterapii z udziałem jednej z pochodnych platyny;
  • Sprawność w stopniu 0-1 wg klasyfikacji WHO lub ECOG;
  • Brak aktywnych chorób autoimmunologicznych z wyłączeniem cukrzycy typu I, niedoczynności tarczycy (leczonej wyłącznie suplementacją hormonalną), łuszczycy, bielactwa;

Czas leczenia w programie określa lekarz. Leczenie należy kontynuować tak długo, dopóki obserwuje się korzyści kliniczne a leczenie jest tolerowane przez pacjenta.

Źródła:
www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1602252#t=article
http://bipold.aotm.gov.pl/assets/files/zlecenia_mz/2018/044/REK/RP_56_Opdivo_2018-KW.pdf
www.oncology-central.com/2016/04/21/aacr16-nivolumab-demonstrates-significant-survival-benefit-in-advanced-head-neck-cancer/

http://dziennikmz.mz.gov.pl/

Powiązane materiały
nowotwory głowy i szyi
Nowotwory regionu głowy i szyi
refundacja niwolumabu
Kontrowersje wokół wrześniowej listy refundacyjnej
Ratunkowy Dostęp do Technologii Lekowych
Ratunkowy Dostęp do Technologii Lekowych to za mało. Chorzy czekają na program lekowy
dr Bartosz Spławski onkolog
Dr Bartosz Spławski: immunoterapia przydatna w nowotworach głowy i szyi